Kafkasya ve Kars platosu hayvancılık bölgesi olduğundan halı, kilim gibi yün dokumalar ön plana çıkar. Geleneksel olarak üretilen halılar kirman ipi ile yapılır. Halı motiflerinin genel özellikleri geometrik şekilerde ve madalyon desenli olmasıdır, (Lezgi Kazak) bunun en güzel örneklerindendir. Ayrıca bitki desenleri de kullanılır.

Halıların bordürleri (kenar islemeleri) zengin çeşitleriyle Kars halılarına ayrı bir güzellik katar. Genel olarak Kafkasya’da üretilen halılar bu bölgede yaşayan çok kültürlü yapıdan etkilenir. Kars halı motiflerinde asırlar boyu süre gelen bu çok kültürlü yapı nedeni ile desenler karışmış Kafkas halısı adı altında en üst düzeydeki sanatsal yapıya ulaşmıştır.

Adler, Lezgi Sirvan halılarında geometrik şekilde ve kesik çizgiler genellikle Kars ve Azerbaycan bölgesi çizgileridir. Haç, kelebek ve göz boncuğu desenleri ise genel olarak Ermeni, Gürcü ve Lezgi desenleridir. Bu desenler Kafkasya'da bulunan her ülkede üretilen halı desenlerinde kültürel zenginliğin bileşkesi olarak görülür.

Fotoğraf: Ertuğrul Erdem

Her kent, kendince asırlık bir çınar, yaşayan bir tarih ve yıllanmış bir şarap gibi biriktirir kültürel mirasını. Bu miras, ozanların sairlerin ve yazarların satırlarında ete kemiğe bürünür. Osmanlı döneminde, saray etrafında şekillenen “Divan Edebiyatı”nın izlerine Kars’ta pek rastlanmaz. Yolları uzaktır Kars’ın saraya, Arapçaya ve Farsçaya. Oysa halk edebiyatı ve halk hikâyeleri türünde sayısız eserler vermiştir. Sert mızraplı âşıkları, Türkiye’nin her dönem atan nabzını, en ince edebi duyarlılıkla algılayabilmiş çağdaş yazarları, Kars’ın bünyesinde taşıdığı kültürel zenginliği yansıtır. Özellikle 60’lı yılların basında canlanan “sosyal gerçekçilik” akımı içinde, nazım ve nesir türünde eserler vermiş birçok Karslı yazar vardır. Ataol Behramoğlu, Tekin Sönmez, Ümit Kaftancıoğlu, Erkan Karagöz, Nihat Behram, Dursun Akçam bunlardan bazılarıdır. Kars’la ilgili birçok tarihi inceleme ve araştırma da bulunur. Karslı tarihçi Fahrettin Kırzıoğlu’nun çok sayıda kitabı, makaleleri ve araştırmaları bulunur. Kars tarihi, kültürü ve edebiyatını konu alan çalışmaları temel kaynaklar arasındadır. 1952 yılında Türk Dil Kurumu tarafından yayınlanan Derleme Sözlügü’nde, Kars yereline ait üç binden fazla sözcük yer alır. Bir Anadolu öyküsünde, çıkıverir karsınıza Âşık Senlik. Çıraklar yetiştir. Çıraklar, ustalar… Murat ÇobaNoğlu, Şeref Taşlıova ve daha niceleri… Bir Şubat ayazında “Yine de Gülümseyerek” bakar Nihat Behram. Sorun isterseniz, kardan adamın nereli olduğunu Cemal Süreya’ya…